Neden Filipinli Bakıcılar Bu Kadar Tercih Ediliyor?

Filipinler deyince insanın aklına direkt o göçmen işçiler geliyor. 10 milyondan fazla Filipinli, 200’ün üstünde ülkede çalışıyor. Yani nüfusun neredeyse yüzde 10’u yurt dışında.

Bunlar dünyanın her yerine dağılmışlar. Kimisi Körfez’de inşaatlarda ter döküyor, kimisi Avrupa’da hastanelerde hasta bakıyor, kimisi de Doğu Asya’da evlerde hizmet veriyor. Ama hepsinin derdi aynı: Ne kazanırlarsa büyük kısmını memleketteki ailesine göndermek. Bu paralar o kadar önemli hale gelmiş ki, Filipin ekonomisinin bel kemiği olmuş durumda. Hükümet de bunun farkında olduğu için onlara “Bagong Bayani” yani “Yeni Kahramanlar” ismini verdi. Gerçekten ülkenin sırtını yasladığı insanlar olduklarını biliyorlar.

En çarpıcı tarafı da kadınların bu işte ne kadar ön planda olması. Filipinli kadınlar özellikle bakım ve hizmet sektöründe artık uluslararası bir marka gibi. Peki bu başarılarının sırrı ne? İki ana neden var. Birincisi, tarihsel olarak Filipinler’de kadınların eğitim seviyesi zaten epey iyi, İngilizce de günlük hayatta çok yaygın. Ama bu tek başına açıklamıyor her şeyi. Asıl farkı yaratan şey, devletin uzun yıllardır kurduğu o işçi gönderme sistemi. Sistem o kadar oturmuş ki, yurt dışına gitmek artık “şansımı deneyeyim” meselesi olmaktan çıkmış. Önemli bir hazırlık süreci var.

Gidecekleri ülkeye göre özel eğitimlerden geçiriyorlar onları. Sadece dil öğretmiyorlar; o ülkenin çalışma kurallarını, haklarını, başına bir iş gelirse ne yapacağını bile anlatıyorlar. Bu eğitim bazen aylarca sürüyor. O yüzden bir işveren Filipinli bir kadın çalışanı tercih ettiğinde, sadece bir eleman almıyor; baştan sona hazırlanmış, bilinçli birini alıyor. İşte bu yüzden rağbet görüyorlar. Sistem gerçekten sağlam işliyor.

Filipinli kadınlar neden bu kadar çok tercih ediliyor?

Yurt dışında, özellikle de ev işleri veya bakım sektöründe Filipinli kadınların bu denli talep görmesinin arkasında sadece ekonomik gerekçeler aramamak lazım. Olay bundan çok daha derin. Onları diğer alternatiflerden ayıran net özellikler var: Akıcı dilleri, yüksek eğitim seviyeleri, muazzam iş disiplinleri ve aslında Filipin devletinin de yıllardır ince ince işlediği o “güvenilir çalışan” imajı.

Dil avantajı (İleri derece İngilizce)

Filipinli çalışanların en önemli özelliği hiç kuşkusuz İngilizceye olan hakimiyetleri. Aileler, özellikle çocukları küçük yaştayken yabancı dille tanışsın, doğal bir şekilde İngilizce öğrensin istiyor. Bu yüzden de ilk tercihleri hep Filipinli bakıcılar oluyor. Bir de madalyonun maddi yönü var tabii; anadili İngilizce olan Amerikalı ya da İngiliz bir bakıcının talep ettiği astronomik ücretlerle kıyaslanınca, Filipinli çalışanlar aynı kaliteli hizmeti çok daha makul bütçelerle sunabiliyor.

Eğitimli ve vasıflı iş gücü

Yurt dışına giden Filipinli kadınların büyük bir kısmı aslında üniversite mezunu ya da yükseköğrenim görmüş kişilerden oluşuyor. Kendi ülkelerinde öğretmenlik, hemşirelik ya da işletmecilik yapan pek çok kadın, daha iyi bir gelir elde edebilmek adına yurt dışında ev yardımcılığı yapmayı kabul ediyor. Bu da işveren için iyi bir avantaj; eve sadece temizlik yapacak birini değil, son derece eğitimli, ne yaptığını bilen ve bilinçli bir insanı dahil etmiş oluyorlar.

Küresel bir saygınlık: “Marka Filipinler”

Filipinli işçilerin dünya genelinde yerleşmiş, çok ciddi bir itibarı var. Bu “Marka Filipinler” algısı tesadüfen oluşmamış; hem tarihsel süreçlerin hem de devlet politikalarının bir ürünü. Piyasada genellikle uyumlu, sadık, işine bağlı, disiplinli ve sorunsuz karakterleriyle bilinirler. Gerçekten çok çalışkanlar. Başlarında durup ne yapmalarını söylemenize gerek kalmaz, işlerini titizlikle yapar ve aradaki profesyonel mesafeyi her zaman korurlar.

Duygusal emek ve bakım kültürü

Filipinlileri bakım işinde bir adım öne çıkaran şey, işi sadece bir görev olarak görmemeleri. Kurdukları o samimi bağ çok başka. Baktıkları çocuklara kendi evlatları gibi şefkat gösteriyor, çalıştıkları evi kendi yuvaları gibi sahipleniyorlar. Aileyi koruma ve kollama duyguları o kadar yüksek ki, bu hassasiyet işverenler tarafından adeta el üstünde tutuluyor.

Sosyal statü ve prestij

Bazı ülkelerde ve yüksek gelir grubundaki ailelerde, evde Filipinli bir yardımcı çalıştırmak bir nevi prestij göstergesi haline gelmiş durumda. Pazardaki diğer göçmen işçilere kıyasla maaş beklentileri genelde daha yüksek olduğu için, ev içi hizmet hiyerarşisinde en üst sırada kabul ediliyorlar. Yani evde Filipinli birinin çalışması, dışarıya karşı “durumumuz gayet iyi” mesajı veriyor.

Devlet destekli eğitim ve sıkı denetim

Filipin hükümeti bu işi tamamen bir devlet politikası olarak yürütüyor. Kadınlar daha ülkeden çıkmadan ciddi bir hazırlık sürecinden geçiyor, teknik eğitim kurumlarında sertifikalı programları tamamlıyorlar. Gidecekleri ülkenin yasal mevzuatını, toplumsal kurallarını ve kültürel yapısını ise çıkış öncesi düzenlenen özel seminerlerde adeta ezberliyorlar. Yani ülkeye tamamen adapte olmuş şekilde geliyorlar.

Her işe koşabilen çok yönlü yapı

Genellikle bir evin tüm organizasyonunu tek başlarına sırtlayabiliyorlar. Yemek yapmaktan temizliğe, çamaşır ve ütüden alışverişe, hatta çocuk veya yaşlı bakımına kadar her alanda yetkinler. Farklı kültürlere ve yaşam tarzlarına çok hızlı uyum sağlayabildikleri için de uluslararası pazarda her zaman ilk tercih edilenler arasında yer alıyorlar.

Filipinli kadınlar yurt dışında hangi sektörlerde çalışıyorlar?

Filipinli kadın göçmenlerin dünyadaki iş gücü haritasına şöyle bir göz attığımızda, aslında hepimizin bildiği o klasik toplumsal rollerin yansımalarını çok net fark ediyoruz. Fakat buradaki durum öyle sıradan bir iş bulma mevzusu değil; olay kendi içinde devasa, milyarlarca dolarlık bir sektöre dönüşmüş durumda.

Ev hizmetleri ve bakım sektörü (En büyük pay)

Filipinli kadınların dünya çapında adeta birer marka haline geldiği ve adlarını en çok duyurduğu yer tam olarak burası. Ülkesinden çıkıp giden kadınların neredeyse dörtte biri, yani daha temel iş kollarını seçenlerin ezici çoğunluğu ev içi hizmetlerde ekmeğini kazanıyor.

Ev işçiliği dediğimiz şey temizlikten tutun yemeğe, çamaşırdan ütüye kadar akla gelebilecek her işi kapsıyor ve bu yükü tek başlarına sırtlıyorlar. Çocuk bakıcılığı veya dadılık ise ailelerin en çok can attığı alandır. Çünkü anne babalar çocuklarının daha küçücükken İngilizce duymasını, dili hiç zorlanmadan doğal bir şekilde kapmasını istiyor. Diğer yandan yaşlanan dünya nüfusu var; özellikle Avrupa ve diğer gelişmiş ülkelerde bu amansız ihtiyacı kapatmak için ya evlerde ya da özel bakım merkezlerinde yaşlı ve hasta bakımı yapıyorlar. Filipin hükümeti bu işi öyle bir ciddiye alıyor ki, oradaki kadınlar daha profesyonel görünsün diye onlara resmi olarak “süper hizmetçiler” yani supermaids demeye başladı ve onları ciddi bir eğitim kampından geçiriyor.

Sağlık sektörü

Filipinler sadece düz işçi değil, kelimenin tam anlamıyla dünyaya nitelikli sağlık personeli yetiştiren bir memleket haline geldi. Profesyonel veya diplomalı uzman kadroda yurt dışına giden kadınlar arasında hemşireler açık ara önde gidiyor. Özellikle Amerika, Kanada ve İngiltere gibi ülkelerin hastanelerinde en çok onlara rastlarsınız. Tabii sadece hemşirelik de değil; profesyonel sağlık hizmetlerinin mutfağında, ebelik ve sağlık memurluğu gibi kliniklerin veya hastanelerin farklı bölümlerinde de canla başla görev alıyorlar.

Eğlence ve sanat sektörü

Bu durum biraz daha Doğu Asya tarafında, özellikle de Japonya gibi ülkelerde karşımıza çıkıyor. Şarkıcılar, dansçılar ya da şov dünyasındakiler bu grupta. “Denizaşırı Performans Sanatçıları” olarak adlandırılan bu kadınlar, zaman zaman buralardaki hostes barlarda da çalışabiliyor. Diğer yandan Filipinli caz vokalistleri veya müzisyenler ile modeller, Asya’nın büyük metropollerindeki lüks mekanlarda her zaman çok havalı ve prestijli bir yere sahip oldular.

Hizmet, satış ve turizm sektörü

Genç Filipinli kadınlar, o meşhur güler yüzleri ve tabii ki dil avantajları sayesinde bu alanda da görülüyorlar. Büyük alışveriş merkezlerinde veya ünlü markaların mağazalarında reyon görevlisi ve satış temsilcisi olarak vitrindeler. Aynı şekilde otelcilik ve turizm sektöründe de resepsiyondan tutun kat hizmetlerine, garsonluktan rehberliğe, hatta uluslararası hava yolu şirketlerinde kabin memurluğuna kadar her yerdeler. Bunların yanında ofislerin arka plan işleri, veri giriş personelliği ya da doğrudan üst düzey yönetici asistanlığı gibi büro ve sekreterlik rollerinde de karşımıza çıkıyorlar.

Üretim ve sanayi sektörü

Mavi yakalı olarak fabrika çarklarının arasında ter döken ciddi bir kadın nüfusu da mevcut. Tekstil, konfeksiyon, gıda paketleme ve en çok da elektronik parça üreten fabrikaların montaj hatlarında imalat işçisi olarak çalışıyorlar. Daha küçük işletmelerde ise terzilik gibi el emeği, göz nuru isteyen daha butik iş kollarında kendi başlarına bir şeyler üretiyorlar.

Diğer uzmanlık alanları ve ek işler

Filipinli kadınların marifetleri bunlarla da bitmiyor. Bazı kadınlar asıl işlerinin, mesela çocuk bakıcılığının yanında cep harçlığı olsun diye ya da tamamen bağımsız olarak lüks otellerin spa merkezlerinde masaj terapistliği yapıyor. Çocuklara okul dışı zamanlarda İngilizce pratik yaptırmak veya ders çalıştırmak için de evlerde harika birer özel eğitmen oluyorlar. Son olarak teknoloji dünyasında, çağrı merkezlerinde veya iş süreçlerinin dışarıdan yönetildiği o devasa bilişim ve iletişim sektöründe de kendilerine yer bulmuş durumdalar.

Filipinli kadınların ülkelerinden yasal çıkış süreci ve belgeler

Filipinli bir kadının çalışmak amacıyla yurt dışına gitmesi, öyle kendi kendine karar verip valizini topladığı gibi uçtuğu basit bir göç hikayesi kesinlikle değil. Aksine, arkasında devasa bir devlet mekanizmasının olduğu, her adımı milim milim izlenen, acayip kurumsallaşmış bir devlet politikası var ortada. Zaten Filipinler, iş gücü göçünü yönetmek ve kendi insanını korumak konusunda dünyada “parmakla gösterilen model ülke” olarak kabul edilir. Daha gitmeden önceki hazırlıktan tutun, geri dönüşteki entegrasyona kadar her detay bürokrasi tarafından sıkı takiptedir.

Yani bu iş sadece kağıt üzerinde dönen kuru bürokratik formalitelerden ibaret değil; kadının sağlığını, mesleki becerisini ve gideceği ülkedeki haklarını devlet güvencesi altına alan, bazen 14 haftayı bulan ciddi bir profesyonelleşme maratonu diyebiliriz. Özellikle ev hizmetleri ve bakım sektöründe çalışacak Filipinli kadınların yasal çıkış süreçleri ve hazırlamak zorunda oldukları o kritik belgeler ise tam olarak şöyle ilerliyor:

Temel yasal çerçeve ve aracı kurumlar

Filipinli bir kadının yasal olarak yurt dışına çıkabilmesi için sürecin DMW (Göçmen İşçiler Bakanlığı) —eski adıyla POEA (Filipin Yurtdışı İstihdam İdaresi)— denetiminde olması zorunludur. Süreç genellikle iki ana faza ayrılır ve doğrudan işe alımlarda (direct hire) dahi POLO (Filipinler Yurtdışı Çalışma Ofisi) onayı gerektirir.

Gerekli yasal belgeler

Yurt dışına çıkış için hazırlanan dosya şu belgeleri içermek zorundadır:

• Geçerli pasaport: Planlanan çıkış tarihinden itibaren en az 6 ay geçerliliği olmalıdır.
• Onaylı iş sözleşmesi: POEA tarafından hazırlanan standart bir sözleşme olmalıdır. Bu sözleşme; maaş (ev işçileri için asgari 400 USD), çalışma saatleri (günlük en az 12 saat kesintisiz dinlenme), haftalık izin günü ve ücretsiz ulaşım gibi maddeleri içermek zorundadır.
• İşveren taahhütnamesi (Undertaking of the Employer): İşverenin, çalışanın haklarını koruyacağına ve Filipin Büyükelçiliği ile koordineli çalışacağına dair verdiği resmi sözdür.
• Acil durum planı (Contingency Plan): Olası bir felaket, savaş veya hastalık durumunda işverenin çalışanı nasıl tahliye edeceğini veya destekleyeceğini gösteren belgedir.
• Zorunlu sigorta: Çalışanın hastalık, kaza veya ölüm risklerine karşı POEA tarafından akredite edilmiş bir şirketten sigortalanması gerekir.

Sağlık taramaları ve testler

Bir Filipinli kadının yurt dışına çıkış vizesi alabilmesi için DOH (Sağlık Bakanlığı) tarafından akredite edilmiş kliniklerden “sağlık raporu” alması şarttır. Bu taramalar şunları kapsar:

• AIDS/HIV ve Hepatit B Testleri: Bulaşıcı hastalık taşımadıklarını kanıtlamak zorundadırlar.
• Uyuşturucu testi ve göğüs röntgeni: Fiziksel olarak ağır işlerde çalışmaya uygunluk ölçülür.
• Psikoloji testi: Yurt dışındaki yalnızlık ve zorlu çalışma koşullarına zihinsel hazırlığı değerlendirir.
• Fiziksel standartlar: Boy ve kilo gibi veriler de kaydedilerek işverene sunulan başvuru dosyasının bir parçası haline getirilir.

Zorunlu eğitimler ve seminerler

Filipinli kadınlar, yurt dışına çıkmadan önce bir dizi eğitim programını tamamlayarak sertifika almak zorundadır. Filipin hükümeti, özellikle ev hizmetleri ve bakım sektöründe çalışan kadınları “vulnerable” (savunmasız) grup olarak tanımlar ve onları korumak için zorunlu eğitim programları uygular:

Mesleki beceri ve oryantasyon eğitimleri

• TESDA (Teknik eğitim ve beceri geliştirme): Kadınlar, ev hizmetleri veya bakıcılık alanında teknik yeterliliklerini kanıtlayan profesyonel sertifika (NC II) almak için TESDA onaylı kurslara katılırlar. Bu kurslar, yapılan işi profesyonelleştirerek kadının iş yerindeki konumunu güçlendirmeyi amaçlar.
• PEOS (İstihdam öncesi oryantasyon): İş arama aşamasında verilen bu eğitim, yasal haklar, sözleşme maddeleri ve yasa dışı işe alımlardan korunma yolları hakkında 8 modüllük kapsamlı bilgiler sunar.
• PDOS (Yurtdışına çıkış öncesi oryantasyon): Gitmesi kesinleşen her işçi için zorunlu olan bu bir günlük seminerde; gidilecek ülkenin yasaları, gelenekleri, seyahat prosedürleri ve finansal yönetim gibi konular işlenir.
• CPDEP (Kapsamlı çıkış öncesi eğitim programı): Ev işçilerine özel tasarlanan bu program; gidilecek ülkenin dil eğitimi, kültürel uyum ve stres yönetimi kurslarını birleştirir.

Değerler eğitimi ve “Ulusal kahraman” misyonu

Filipinli kadınlar, eğitim sürecinde sadece teknik bilgi almazlar; onlara aynı zamanda “Bagong Bayani” (Yeni Ulusal Kahramanlar) oldukları hatırlatılır. Eğitimlerin “değerler oluşumu” (values formation) bölümünde, kadınlara ailelerine karşı finansal sorumlulukları, düzenli para gönderme yükümlülükleri ve yurt dışındaki davranışlarının Filipinler’in ulusal imajını temsil ettiği aşılanır. Bu durum, işverenler nezdinde onların “sadık ve disiplinli” olarak algılanmasını sağlayan psikolojik bir altyapı oluşturur.

Final aşaması: OEC (Yurtdışı istihdam sertifikası)

Tüm belgeler tamamlandıktan, sağlık raporları onaylandıktan ve seminerler bitirildikten sonra kadına OEC (Overseas Employment Certificate) verilir. Bu belge, Filipinli bir işçinin havaalanındaki işçi destek masasından geçerek yasal olarak uçağa binmesini sağlayan nihai “çıkış izni”dir. OEC belgesi olmayan bir Filipinli kadının işçi vizesi olsa dahi ülkeden çıkışına izin verilmez.

Filipinli kadınlar en çok hangi ülkeleri tercih ediyorlar?

Filipinli göçmen kadınlar dünya genelinde 200’den fazla ülke ve bölgeye yayılmış durumdadır. Ancak bu kadınların en çok tercih ettiği ve yoğunlaştığı ülkeler, hem ekonomik fırsatlar hem de nihai yerleşim hedefleri açısından aşağıdaki kategorilerde belirtilmiştir:

En yüksek istihdam ve yoğunluğun olduğu ülkeler

Filipinli kadın çalışanların sayıca en fazla bulunduğu bölgeler Orta Doğu, Güneydoğu Asya ve Doğu Asya’dır. Kadın göçmenlerin büyük bir çoğunluğu Asya kıtasındaki ülkelerde çalışmaktadır.

• Suudi Arabistan: Uzun yıllardır en popüler ikinci hedef ülke olmuş ve Filipinli işçilerin önemli orandaki kısmına ev sahipliği yaparak ilk sırada yer almıştır.
• Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): Filipinli kadınların bir kısmının bulunduğu önemli bir destinasyondur.
• Kuveyt ve Katar: Orta Doğu’daki diğer yoğun tercih edilen ülkelerdir.
• Hong Kong ve Singapur: Özellikle ev hizmetleri ve çocuk bakımı alanında çalışan kadınlar için en temel merkezler arasındadır.

“Hayal edilen” ve en çok arzu edilen ülkeler

Filipinli kadınlar arasında göç süreci genellikle bir hiyerarşiye dayanır. Orta Doğu ve diğer Asya ülkeleri genellikle yüksek kazanç için gidilen yerlerken, ABD ve Kanada “hayal edilen” veya “rüya” ülkeler olarak en üst sırada yer alır.

• ABD: Filipinli göçmenlerin en çok tercih ettiği birinci ülkedir. Ayrıca evlilik yoluyla göçte de en popüler hedef ülkedir.
• Kanada: ABD’den sonra en çok tercih edilen ikinci ülkedir. Yaklaşık 3 milyon Filipinli daimi olarak Kanada’da yaşamaktadır.
• Avrupa Ülkeleri: İtalya, İspanya ve İngiltere, Avrupa’da en çok tercih edilen ve yüksek statü simgesi olarak görülen ülkelerdir.

“Basamak” (stepping stone) olarak kullanılan ülkeler

Birçok Filipinli kadın, asıl hedefi olan ülkelere gitmek için diğer ülkeleri bir “basamak” olarak görür.

• Hong Kong: Kanada’ya gitmenin oradan daha kolay olduğu inancı nedeniyle en sık kullanılan geçiş noktalarından biridir.
• Türkiye: Orta Doğu ülkelerindeki (Kuveyt, BAE, Katar) zorlu çalışma koşulları ve düşük maaşlar yerine, daha özgürlükçü ve koşulları daha iyi olan Türkiye giderek daha fazla tercih edilmektedir. Ancak Türkiye de çoğu kadın için Kanada veya Avrupa’ya geçişte geçici bir durak olarak değerlendirilmektedir.

Diğer önemli destinasyonlar

• Japonya: Özellikle eğlence sektörü ve profesyonel hizmetler için tercih edilen, Filipinli göçmenlerin en çok bulunduğu üçüncü ülkedir.
• Avustralya, Tayvan ve Güney Kore: Hem nitelikli iş gücü hem de evlilik göçü için önemli destinasyonlar arasındadır.

Sıkça Sorulan Sorular

“Vasıfsızlaştırma” (deskilling) veya “beyin israfı” nedir? Filipinler’de öğretmenlik veya hemşirelik gibi profesyonel mesleklere sahip kadınların, yurt dışında daha yüksek kazanç için ev işçisi veya bakıcı olarak çalışarak kendi uzmanlık alanlarının dışında istihdam edilmesini ifade eder.

Filipinli kadınların çocuk bakımındaki en belirgin hizmet özelliği nedir? Bakımını üstlendikleri çocuklara “kendi evladıymış gibi” şefkat göstermeleri ve onlarla kurdukları güçlü duygusal bağdır.

“TNT” (Tago ng Tago) nedir? Tagalog dilinde “daima saklanan” anlamına gelen bu terim, vize süresi dolmasına rağmen ülkede kalmaya devam eden kayıt dışı (belgesiz) göçmenleri ifade eder.

Göçmen kadınlar kazandıkları parayı öncelikle nereye harcamaktadır? Kazançlarının büyük bir kısmını Filipinler’deki ailelerine, çocuklarının eğitimi ve ailenin geçimi için döviz (remittance) olarak göndermektedirler.

Filipinli kadınlar için göç süreci ne kadar sürmektedir? Eğitimler, sağlık taramaları ve evrak onayları dahil olmak üzere yasal süreç yaklaşık 14 hafta sürebilmektedir.

“Ulusötesi annelik” (Distant mothering) nedir? Kadınların çocuklarını Filipinler’de bırakıp, onlara bakacak parayı kazanmak için binlerce kilometre uzakta çalışarak annelik görevini uzaktan yürütmeye çalışmasıdır.

Filipin hükümeti neden ev işçilerine “Süper Hizmetçi” (supermaids) ünvanını vermiştir? Bu işçileri profesyonelleştirmek, onlara değer katmak ve daha yüksek standartlarda eğitimli olduklarını vurgulayarak koruma altına almak amacıyla bu ünvanı kullanmıştır.

Göç eden Filipinli kadınların medeni durum profili nasıldır? Büyük bir çoğunluğu evlidir ve çocuk sahibidir; ancak bekâr olanlar veya mutsuz evliliklerinden kaçmak için göçü bir “boşanma yolu” olarak kullananlar da mevcuttur.

Filipinli göçmen kadınların yaşadığı en büyük psikolojik sorun nedir? Uzun süreli ayrılıklar nedeniyle duyulan yalnızlık ve memleket özlemi, özellikle geride bıraktıkları çocuklarıyla ilgili yaşadıkları özlemden kaynaklanan problemlerdir.